Chiếc lá rơi
Hình ảnh chiếc lá rơi gợi
cảm giác buồn khôn tả. Khi lìa cành màu lá vàng úa, rơi xuống đất chấm dứt sự sống.
Tôi đã từng xúc động khi đọc
bài thơ ‘’Tiếng thu’’*của Lưu Trọng Lư. Âm thanh mùa thu mơ hồ
ngân trong tâm tưởng, tiếng lá thu rơi tiếng lòng người cô độc miên man giai
điệu buồn. Có chú nai vàng ngơ ngác không hiểu vì sao bước chân vang lên
xào xạc khi giẫm lên thảm lá vàng khô, đẹp lãng mạn. Và người cô phụ mòn mỏi
chờ chồng đi chinh chiến không hẹn ngày trở lại, thổn thức. Một bài thơ
diễm tuyệt, những chiếc lá sống động tạo nên hình ảnh âm thanh rất riêng, rất
đặc sắc về mùa thu.
Nhưng đó chỉ là những chiếc
lá vàng khô rơi rụng không còn sự sống.
Vào vườn blog của chị GàCon,
một khu vườn trang nhã nhiều cây xanh bóng mát.Trong tản văn ‘’Thu mưa’’ tôi bất chợt gặp
một chiếc lá đặc biệt, chiếc lá ấy khác hẳn những lá thu đang rơi, khác hẳn
những cảm nhận thông thường. Đó là một chiếc lá vừa lìa cành, không mỏng manh,
không tủi phận vắn số, lá ung dung tự tại tạm biệt trời xanh bắt đầu một cuộc
du hành. Đó là chiếc lá thu trong bài thơ tứ tuyệt:
Một chiếc lá lìa cành,
Thôi tạm
biệt trời xanh.
Em về nương đất mẹ,
Đủ duyên
lại vận hành.
Tôi thẳng thốt khi đọc tứ
thơ này, một xúc động sâu lắng những nghĩ suy. Bài thơ cô đọng, phong cách cổ
điển nhưng trẻ trung giàu sức sống. Một chiếc lá rơi rụng, khô chết nhưng
hồn thơ không bi lụy mà an nhiên. Bài thơ ngắn chỉ bốn câu năm chữ nhưng ý thơ
mênh mông. Đặc sắc nhất ngôn ngữ diễn đạt, mỗi từ ngữ được chắc lọc dung dị dễ
hiểu, không cường điệu, nhưng sâu sắc gợi cảm.
Một
chiếc lá lìa cành: câu nhập đề trực tiếp thật tự nhiên,chiếc lá lìa
cành chứ không rụng không rơi như ngàn lá thu khác, như chiếc lá vẫn
còn sự sống.
Thôi
tạm biệt trời xanh: Sao không là vĩnh
biệt mà chỉ là tạm biệt !? ý nghĩa không phải vĩnh viễn rời xa.
Từ "trời xanh"
được dùng thật đẹp, vừa hiện thực vừa hàm ý, câu thơ sáng lên, một không gian
xanh trong mênh mông với bao điều huyền diệu.
Em
về nương đất mẹ: Câu thơ nhẹ nhàng được nhân cách hóa bằng những
từ ngữ rất nghệ thuật với tiếng Em thân thiết, tiếng Mẹ chứa
chan yêu thương. Lá không rụng xuống đất mà lá về với mẹ, nơi lá được sinh ra
được dưỡng nuôi. Vâng đất mẹ là nơi tất cả những xác
thân đều sẽ trở về.
Ý thơ gợi mở một cái nhìn
tích cực về sự diệt vong qua hình ảnh chiếc lá. Thông thường chiếc lá lìa
cành là chấm dứt sự sống, xác lá rơi xuống đất chịu sự phân hủy. Nhưng trong
bài thơ này hành trình ấy không là sự hủy diệt mà chỉ là một chuyến đi rồi sẽ
trở về. Tạm biệt nhé trời xanh, em về thăm đất mẹ để được mẹ yêu thương tiếp
thêm sinh lực, rồi em sẽ trở lại. Một chồi xanh mơn lớn lên thành chiếc lá,
khỏe khoắn trẻ trung đón nắng ban mai, chào tái ngộ trời xanh. Thật vậy câu kết
đã nói lên điều vi diệu ấy: Đủ
duyên lại vận hành.
Tôi
không ghi tên tác giả ngay dưới bài thơ để chúng ta cảm nhận hết vẻ đẹp
của một bài thơ thuần túy, không bị ám thị bởi hệ ý thức người sáng tác. Nhưng
câu kết bài thơ thể hiện rất rõ ngôn ngữ ý niệm Phật pháp. Vâng đây là bài thi
kệ của thầy Thích Minh Mẫn, một vị Giáo thọ Làng Mai, nước Pháp, thuộc Tăng
đoàn của thiền sư Thích Nhất Hạnh. Bài thơ được thầy Minh Mẫn cảm hứng sáng tác
vào mùa thu năm 2006 sáng ngời tinh thần giải thoát của đạo Phật.
Hình ảnh chiếc lá rơi được Thầy thể hiện sáng tạo giàu sức sống. Theo Đạo Phật,
mọi pháp đều do duyên hợp mà thành. Không có gì sinh ra mà không mất
đi, chỉ biểu hiện ở dạng này hay dạng khác, vạn sự do tùy duyên mà thành.
Sự sống không mất đi, sự sống luôn tiếp diễn khi ở dạng này khi ờ dạng
khác(**) tạo thành vòng tuần hoàn Sinh - Diệt bất tận. Đời
chỉ là cõi tạm, xác thân là giả lập hư ảo. Đối với người thấm nhuần
giáo lý đạo Phật cái chết thật nhẹ nhàng, họ an nhiên đón nhận.
Thầy Thích Minh Mẫn
mượn hình ảnh chiếc lá lìa cành để chuyển tải thông điệp của đạo Phật về lẽ Tồn
- Vong Sinh - Diệt bằng ngôn ngữ thơ giàu cảm xúc và thật thuyết phục. Đọc thơ
ta thêm yêu quí cuộc đời, hiểu được qui luật muôn đời, mạch nguồn sự sống.
Xin nói
thêm, bài thơ”Tiếng thu” của nhà thơ Lưu Trọng Lưu được đưa
vào đầu bài viết chủ ý để thấy được sự tương phản thẩm mỹ về hình ảnh
chiếc lá, hoàn toàn tôi không có ý so sánh sự hay dở hay cao thấp giữa hai bài
thơ. Mỗi bài thơ đều có dời sống riêng giá trị thưởng ngoạn cũng khác nhau.
“Tiếng thu” cảm xúc hướng về dời sống nhân thế. Thơ thầy Minh Mẫn cảm xúc hướng
đến đời sống tâm linh. Mỗi tác phẩm có giá trị nghệ thuật dù nhân thế hay tâm
linh đều quí cho con người./.
Chú thích:
(*) * Tiếng thu
Em không nghe mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức ?
Em không nghe rạo rực
Hình ảnh kẻ chinh phu
Trong lòng người cô phụ
Em không nghe rừng thu
Lá thu kêu xào xạc,
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô./.
Lưu Trọng Lư
(**) Những thông tin về bài thơ và kiến giải về đạo Phật được chị GàCon giúp.
Phương Danh
,
Trời sáng nay rất lặng
Ta không buồn chuyện vãn
Ngậm ngùi trẻ mặc áo tang.
Chầm chậm hạ cỗ quan
đưa em về lòng đất
Thôi em hãy yên giấc
Dương gian và âm cảnh
Cách nhau........................