Người thầy thuốc với tâm hồn nghệ sĩ .

                            Người thầy thuốc với tâm hồn nghệ sĩ.

        Tôi biết anh qua trang Logspot, anh công tác trong ngành Y, ở một bệnh viện thuộc tỉnh Đồng Nai. Những trang viết anh thể hiện một người sống có lý tưởng: yêu nghề, yêu thương người, vì sức khỏe mỗi người. Anh đang cùng đội ngũ Y - Bác sĩ, những Chiến sĩ áo trắng ròng rã hai năm qua quyết liệt chiến đấu chống lại kẻ thù vô hình Virus Sars - CoV - 2 đang đe dọa sinh mạng, sức khỏe nhân koại. 

 Tôi thật hân hạnh được là bạn trên Blogspot với anh Đỗ Văn. Từ tình cảm quí mến xin viết đôi dòng cảm nhận. Tôi mạn phép xem Anh là một đại diện điển hình những người Thầy thuốc Việt Nam đang ngày đêm xả thân bảo vệ sức khỏe chúng ta. Xin bày tỏ lòng trân trọng tri ân.

      Qua những bài viết đăng trên blog anh Đỗ Văn là người toàn diện, đa tài,  một nghệ sĩ. Ngoài chuyên môn ngành Y anh còn viết văn làm thơ, soạn kịch, sáng tác nhạc,.... Anh dành nhiều công sức đầu tư trang blog thật đẹp, phong phú,.. và khiêm tốn gọi là " Lều cỏ". Vào thăm"Lều cỏ" ta nghe tiếng nhạc du dương dìu dặt, được đọc những bài thơ anh sáng tác nhiều cảm xúc. Có khi nghe anh hát, chất giọng trầm rất riêng. Những bài văn, những ca khúc anh trải lòng về tình yêu nghề; có những trang viết anh thể hiện những ưu tư trăn trở về bệnh nhân, về chuyên môn.  Trang Blogspot của anh được nhiều người hâm mộ theo dỏi, bình luận.  

    Về thơ anh anh sáng tác nhiều thể loại từ thơ tư do, đến thơ truyền thống Việt Nam như thơ lục bát, song thất lục bát. Anh còn nghiên cứu Cổ thi: am tường cấu trúc, niêm luật các thể thơ Đường; những thể thơ cực ngắn của Nhật Bản như Haiku,Tanka,... Thơ cổ rất khó làm vừa tuân thủ niêm luật, số chữ số câu,,. Thơ càng ngắn càng khó, với số chữ số câu định sẳn thơ phải có thần bật được cảm xúc, ý thơ.

Mời quí thân hữu thưởng thức vài thi phẩm của Đỗ Văn:

Một bài thơ anh xếp vào thể thơ Tự do:

                                DẪU

                 Dẫu mong manh dưới nắng,

                 Hồng vẫn trắng tinh nguyên

                 Đợi chờ người hữu duyên

                 Dâng tình yêu  thầm lặng.

Anh dùng từ "tinh nguyên" rất hay, chuẩn xác, chứ không là "trình nguyên".

   Một bài thơ lục bát được anh cải biên đầy ngẫu hứng:

                               KHỜ

              Tương tư kết một khối tình

              Ngẩn ngơ trước cổng....

              Mong nhìn thấy ai !

              Chiều nghiêng bóng nắng...

              Chiều phai....

              Ta khờ?

             Ta dại?

             Nên say

             Hương hồng !

Còn đây là bài thơ Tứ tuyệt, âm hưởng cổ thi Trung Quốc:

                    HẸN 

       Lều cỏ vẫn đây! vẫn đợi chờ...

       Nhớ người... ôi nhớ đến ngu ngơ!

       Chiều thu.... sóng biếc nao nao thẳm...

       Ảo não ...thôi đành hẹn với thơ!

Anh còn sáng tác những bài thơ cực ngắn theo phong cách thơ cổ Nhật Bản, ý thơ thâm trầm: 

                      HAIKU 100

                                Nắng mưa

                                phơn phớt lá

                                Thu vừa.

                    HAIKU 98

                            Trăng non

                             lặng trong đêm

                             môi mềm

                  TANKA 30

                         Bình yên

                         Chiều nghiêng ngỏ...

                         ngẩn ngơ

                         hòa cõi mơ

                         cánh đồng thơ...

                 SENRYU 8

                          Hoa dại

                          hòa sớm mai

                          mặc ai.

     Anh còn sáng tác nhạc, trang blogspot Đỗ Văn anh đăng 09 nhạc phẩm với nghệ danh Tuấn Lài. Khi cao hứng anh cất lên tiếng hát với chất giọng rất riêng. Xin mời nghe anh hát:

            Ngày xưa Hoàng Thị

                 NS. Phạm Duy phổ thơ Phạm Thiên Thư

https://dovaden2010.blogspot.com/2021/06/ngya-xua-hoang-thi.html#more

            Ru em từng ngón xuân hồng.

                                       NS. Trịnh Công Sơn

https://dovaden2010.blogspot.com/2021/09/ru-em-tung-ngon-xuan-nong.html#more

           Con thuyền không bến

                  NS. Đặng Thế Phong

https://dovaden2010.blogspot.com/2021/08/blog-post.html#more.

Và anh còn hát nhiều ca khúc nữa.

 Mời quí thân hữu vào trang blogspot Đỗ Văn  thăm "Lều cỏ", đọc từng trang anh viết sẽ thấy tấm lòng của một  Thầy thuốc.

              Bài viết này có gì sai sót mong anh Đỗ Văn góp ý và thứ lổi giúp/.

                                                       Phương Danh

TỪ ĐẠI DỊCH CẢM NHẬN THƠ.

TỪ ĐẠI DỊCH CẢM NHẬN THƠ (*)

       Một trận chiến kinh khiếp giữa nhân loại hằng tỉ người quyết giành lại sự sống với thế lực vô hình quân số áp đảo ức tỉ tỉ quân. Không thấy quân địch ở đâu, chỉ thấy hằng lớp người gục ngã. Những vũ khí hiện đại bất lực, chỉ để giết người không loại nào hiệu quả để diệt bọn hung tàn.

      Dù loài người thông minh, tự hào thống trị muôn loài, với rí tuệ siêu việt phá vở nguyên tử tạo bom chỉ cần bấm nút hằng triệu người phải chết. Bay vào vũ trụ, khám phá các vì sao, thiên hà, giải mã hố đen,v.v.. Nay lại bất lực trước sự hoành hành của loài virus, cấu tạo chưa phải một tế bào, chỉ là một đoạn nhiễm sắc thể sống nhờ tế bào ký chủ... Hơn hai chục triệu người nhiễm bệnh, gần tám trăm nghìn người tử vong, con số càng tăng cao mỗi ngày. Hằng tỉ người phải ở trong nhà cố thủ với những phương tiện phòng hộ tối đa mà vẫn nơm nớp mình có an toàn không?

      Nơi nào là chốn an vui thanh bình, tâm con người dịu lại, thoát khỏi ám ảnh dịch bệnh!?

    Bất ngờ tôi gặp nơi chốn ấy, những ngày tự cô lập tù túng lắng xuống. Nơi ấy, không gian ảo Facebook, hiển hiện một khung trời trong xanh, chim hót vang trời. “Rộn ràng tiếng chim trời”. Tác giả, KimCuc Nguyen, chỉ vài nét chấm phá đã vẽ lên cảnh nên thơ giàu sự sống ấy khi đến viếng Tràm chim. Người cũng thả mình hòa vào thiên nhiên cất lên tiếng thơ:

Tiếng chim hót trên cành xuân lộc biếc.

Cả trời xanh cũng rộn rã tình yêu.

Lắng nghe thôi, không nói chi nhiều

Để giai điệu lắng trong tâm thắm thiết..

   Tiếng thơ ngân “rộn rã tình yêu”, yêu thiên nhiên, yêu con người hòa quyện trời xuân.

    Tác giả dặn lòng mình và dặn người:

 Lắng nghe thôi, không nói chi nhiều,

Để giai điệu lắng trong tâm thắm thiết.

  Vâng, “chỉ lắng nghe thôi”, nghe cảm xúc len nhẹ vào hồn “lắng trong tâm hắm thiết”. Cảm xúc không thể diễn đạt miêu tả, rung động sẽ không còn. Nhưng thật lạ cảm xúc lại khiến tôi muốn nói muốn viết thật nhiều. Vì tứ thơ hay đẹp ngỡ ngàng, cảnh sống động, giai điệu tươi vui hòa thơ và nhạc, như làn gió mát dịu tâm tư.

Tiếng chim hót trên cành xuân lộc biếc

Cả trời xanh cũng rộn rã tình yêu.

   Khung cảnh nên thơ thấm đẫm yêu thương cùng mây trời bao la, gợi cho trí tưởng tôi hình ảnh một cô tiên với tà áo trắng phất phới bay theo đàn chim, trìu mến nâng niu từng cánh chim trời, con nào cũng đẹp, xanh, vàng, tím, đỏ. Chim lớn chim nhỏ, đủ loại: ngỗng, cò , đường nga,…đang sống yên bình trong tràm chim, em nào cũng nhận được yêu thương từ bàn tay dịu dàng ấy. Chim hân hoan hòa điệu hót vang lừng, vờn theo tà áo trắng tạo nên vũ điệu tình yêu tuyệt mỹ trên nền trời xanh, hài hòa tự nhiên giữa Con người - thiên nhiên và vũ trụ. Tôi đắm mình quên đi thực tại.

Không chỉ cảm xúc nẩy sinh ở tràm chim, hồn thơ còn miên man với cánh chim “ở những cánh đồng, con kênh, lối mòn nhỏ và cả hàng cây trước sân nhà”. Tâm tưởng tác giả dào dạt yêu thương “ Tình yêu cũng hóa đàn chim bay đến”.

   Từ tứ thơ “ Đi ngắm chim,…” của KimCuc Nguyen, cảm xúc đưa tôi nghĩ về mối quan hệ nhân quả giữa con người và thiên nhiên. Nên chinh phục khai thác thiên nhiên triệt để phục vụ nhu cầu vô hạn của con người hay nên giữ gìn tôn trọng mọi giá trị, xác lập mối quan hệ hài hòa giữa khai thác và bảo tồn. Yêu thương giống loài khác như yêu thương chính mình!?

 Khai thác thiên nhiên quá mức, tài nguyên cạn kiệt, môi trường ô nhiễm, hệ sinh thái bi phá vở. Con người phải trả giá đắt: thiên tai, bão lũ, dịch bệnh,… Đại dịch Sars-CoV-2 nhân loại đang oằn mình chống đở nguyên nhân sâu xa vẫn từ con người. Những cánh rừng tự nhiên bị tàn phá, muôn thú không còn nơi sinh sống trú ẩn, số lượng, chủng loại giảm dần, một số loài tuyệt chủng. Các chủng virus trước kia ký sinh trên động vật hoang dã sống trong môi trường tách biệt không có điều kiện tiếp cận cộng đồng người. Ngày nay giống loài hoang dã bị con người săn bắt, tước đoạt môi trường sống. Các chủng virus với khả năng biến thể nhanh, đột biến để thích nghi, hình thành những chủng virus mới với đặc điểm sinh sôi nhanh, độc tính cao, xâm nhập chiếm lấy tế bào ở vật nuôi ở con người, rồi nhân lên bung ra cấp số nhân, phát tán lây nhiễm với tốc độ kinh hồn gây nên đại dịch chết người hằng loạt. Đó là hậu quả của việc khai thác thiên nhiên không thương tiếc.

      Tình yêu thiên nhiên của tác giả KimCuc Nguyen mang đến niềm hân hoan, hạnh phúc trong cuộc sống. Nhắc nhở ta hãy sống hòa vào thiên nhiên, hãy ngắm mây trời, hãy nghe chim hót,… Thương yêu con người, thương yêu muôn loài, thương yêu đất trời. Trân trọng gìn giữ môi trường, con người mới được sống an lành. Một thông điệp thật ý nghĩa.

      Tác giả với tâm hồn rộng mở nhạy cảm trước cảnh đẹp của Tràm chim đã dâng trào cảm xúc đọng lại thành thơ, chia sẻ lên FB để bạn hữu thưởng lãm. Hãy “Lắng nghe thôi không nói chi nhiều”. Nhưng tôi lại méo mó liên hệ thực tế dịch bệnh đang xảy ra rồi lý luận đủ điều. Nếu như thế là thời sự hóa thơ văn một cách gượng ép, phá hỏng tinh thần của thơ. Hãy thứ lổi cho tôi./.

                                 Phương Danh

                      (Tôi có cập nhật, hiệu đính lại)

   (*) Tôi viết bài này từ cảm hứng khi đọc trang FB của chị KimCuc.Nguyen ghi lại cảm xúc lúc viếng  tràm chim:  "https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2135494050007141&id=100006397008544"

    Xin phép KimCucNguyen cho tôi được luận bàn bải thơ của chị.

Cảm xúc vần thơ hay.

Cảm xúc vần thơ hay.

         Xuân năm nay lặng lẽ ảm đạm. Mọi người lo âu vì dịch cúm viêm phổi cấp Sars-CoV-2 nguy hiểm, lây lan toàn thế giới với tốc độ chóng mặt làm chết nhiều người. Những ngày tự cô lập phòng tránh dịch bệnh, tôi suy ngẫm nhiều đến hai vần thơ giàu sức sống, cảm xúc trào dâng.

       *Vần thơ 1:

         Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
         Đình tiền tạc dạ nhất chi mai.

Mạn phép dịch theo ngữ cảnh

              Các con chớ nghĩ xuân tàn hoa rụng hết, 
              Trước sân chùa, khắc vào đêm tối một nhành mai nở.

        Hình tượng “nhất chi mai” trong bài kệ “Cáo tật thị chúng”của Mãn Giác thiền sư gần ngàn năm nay vẫn sáng ngời trí huệ.

               (Xin phép hùa Bửu Minh cho tôi mượn bức ảnh “một nhành mai” và được dùng paint chép hai câu thơ vào ảnh).

 *Vần thơ 2:

    Bài thơ Đường ‘Phú đắc cổ nguyên thảo tống biệt”(*)của thi gia Bạch Cư Dị cũng tạo cho tôi nhiều xúc động. Xin trích bốn câu:

   Ly ly nguyên thượng thảo,

   Nhất tuế nhất khô vinh.

   Dã hoả thiêu bất tận,

   Xuân phong xuy hựu sinh.

Dịch nghĩa:

      Cỏ trên thảo nguyên,

     Thêm tuổi thêm khô lại càng dày,

      Lửa hoang thiêu không trụi nổi,

      Gió xuân thổi lại hồi sinh.

Dịch thơ
Đồng cao cỏ mọc như chen
Khô tươi thay đổi hai phen năm tròn
Lửa đồng thiêu cháy vẫn còn
Gió xuân thổi tới mầm non lại trồi

                           Tản Đà

   Mai vẫn nở khi xuân tàn, đồng cỏ lửa hoang thiêu trụi vẫn hồi sinh, là sức sống của muôn loài trong tự nhiên. 

   Con người luôn vượt lên những thách thức. Dịch bệnh nào rồi cũng qua./.

                                           Phương Danh

Nguyên tác:

                Phú đắc cổ nguyên thảo tống biệt

               Ly ly nguyên thượng thảo,

                  Nhất tuế nhất khô vinh.
                  Dã hoả thiêu bất tận,
                  Xuân phong xuy hựu sinh.
                  Viễn phương xâm cổ đạo,
                  Tình thuý tiếp hoang thành.
                  Hựu tống vương tôn khứ,
                  Thê thê mãn biệt tình.

                           Bạch Cư Dị

Nhật ký thứ bảy 15 - 2 - 2020.

     Nhật ký

     Ngày qua ngày rất nhanh. Cuộc sống một ngày chẳng lẽ ta chỉ nhìn thời gian trôi và chờ đợi sự kết thúc. Phải làm điều gì đó để sự hiện hữu kỳ diệu của một kiếp người có ý nghĩa.

    Bao nhiêu năm nay ta đã vượt qua bi quan muộn phiền, dũng cảm đối diện với thử thách lớn nhất là chiến đấu quyết liệt với bệnh đau để được tồn tại. Chẳng lẽ ta sống âm thầm chờ ngày tắt thở, xác thân tan vào cát bụi. Phải làm điều gì đó có ý nghĩa. Hãy là tia nắng sáng giữa bầu trời sưởi ấm nhân gian, hơn là màn đêm âm u tan vào khoảng không vô cùng tận. 

    Rồi cũng không là gì cả. Nhưng giờ phút còn sống ta biết mình đang hiện hữu, đang suy tư sống để làm gì?

                                                    Phương Danh

Tiếng gọi từ một bài thơ

          

                           

               TIẾNG GỌI TỪ MỘT BÀI THƠ.

   Một người bạn gởi tặng tôi bài thơ ngắn. Như tiếng gọi thôi thúc , tôi chui ra khỏi hang cô độc đến quán uống trà cùng bạn.

   Anh là Phật tử, ăn chay trường, tôi thật nể phục khi anh lần lượt thuyết phục được vợ con cùng ăn chay trường. Tính hiền hòa, nói năng  nhẹ nhàng từ tốn, anh sống trầm lặng, nghiên cứu nhiều kinh sách.

   Mỗi ngày anh đến quán cà phê Phước Sanh thân quen từ mấy chục năm nay. Đây là quán sân vườn rộng , thoáng, giá bình dân, rất đông khách vào buổi sáng và buổi chiều. Anh đến vào xế trưa, vắng khách, ngồi vào chiếc ghế tựa thường ngồi (nếu còn trống). Không cần gọi các em tiếp viên biết ý mang đến ly trà lipton nóng  với những  lắt gừng.

     Anh ngồi đó trầm tư hay trò chuyện với các khách thân quen về kinh Phật, những giai thoại thiền. Có lúc anh nói say sưa nói về sự tận hiến của Bát Nhã Ba La Mật, lời như tâm sự chứ không phải cố ý thuyết pháp. Tôi ngồi nghe và xúc động trước  lý tưởng cao đẹp của đạo Phật.

   Anh cũng làm thơ, chủ yếu những cảm xúc trải nghiệm Thiền. Thơ ngắn, cô đọng, sâu sắc. Nhưng  anh  không  chơi Facebook hay trang mạng xã hội. Khi cao hứng anh gởi bài thơ mới sáng tác cho bạn hữu qua tin nhắn điện thoại. Khi nhận thơ anh, t ôi cũng hồi âm những cảm nhận nhận xét của mình cũng  qua tin nhắn, hoặc có khi cao hứng đến quán cà phê  đối ẩm, uống trà, đàm đạo.

   Từ lâu, do sức khoẻ yếu tôi tập cho mình nếp sống dưỡng sinh. Sáng dậy sớm đến câu lạc bộ dưỡng sinh tập thể dục. Đêm tĩnh tâm thiền định giữ tâm bình an. Ăn uống đạm bạc nhưng đủ dinh dưỡng.Tôi chọn cuộc sống bình dị, tiết kiệm, không hơn thua. Chủ động sống trong khả năng những gì mình có, sợ mắc nợ không trả được. Trong thời gian dài, tôi quyết định không ngồi quán cà phê, không ăn nhậu tiệc tùng với bạn bè, người thân. Từ bỏ lối sống giao tiếp trong quán tiệm. Những mối quan hệ giảm dần và tôi sống trong vỏ ốc riêng của mình.

      Sau nhiều lần mời gọi tôi không đến. Có lẽ bạn lo lắng và bức xúc cho cuộc sống của tôi thì phải? nên cảm tác gởi tặng bài thơ, đọc xong lòng tôi thật bồi hổi. Thơ ngắn chỉ bốn câu lục bát nhưng chứa chan tình ý:

                Đã lâu không gặp bạn hiền,

                Hay là bạn đã nhập thiền sâu xa.

               Thỉnh chuông xuất định uống trà,

               Tổ xưa Người đã rót trà từ lâu.(*)

    

   Những hình ảnh ngôn từ nhà Phật: thỉnh chuông tỉnh thức, nhập thiền, xuất định, ... được anh chọn lọc đưa vào thơ đặc sắc,  ý nghĩa và thật cảm xúc.

  Bài thơ tuy có ý châm chọc ”nhập thiền sâu xa”. Nhưng tôi hiểu đó từ tính nghịch ngầm thâm thuý và tình cảm thân thương của anh. Anh sợ tôi sống xa rời thực tại, lạc vào cảnh giới ảo giác, có thể bị “ tẩu hỏa nhập ma” khi ngồi “thiền” (**).

 Dù không là Phật tử, ngồi “thiền” đơn giản chỉ để tĩnh tâm, nhưng bài thơ này đã lay động tâm tư tôi mãnh liệt. Vì, đó từ  tấm lòng của một người, con nhà Phật. Tôi đã nghe tiếng chuông tỉnh thức, đến quán  uống trà để anh an tâm tôi không mắc thiền bệnh.

   Chân thành cảm ơn anh Hoàng Đình Trung.

                                       Phương Danh

                                                                                                    

( *)  Tổ Triệu Châu với Thiền thoại “Uống trà đi “

(**) Thiền trong đạo Phật ý nghĩa triết lý sâu xa, hướng đến tâm linh giải thoát. Tôi chỉ ngồi tĩnh tâm giúp dịu thần kinh, không dám gọi là ngồi thiền.

Chiếc lá rơi, cảm xúc suy tư.

 Chiếc lá rơi

         Hình ảnh chiếc lá rơi gợi cảm giác buồn khôn tả. Khi lìa cành màu lá vàng úa, rơi xuống đất chấm dứt sự sống. 

    Tôi đã từng xúc động khi đọc bài thơ ‘’Tiếng thu’’*của Lưu Trọng Lư. Âm thanh mùa thu mơ hồ ngân trong tâm tưởng, tiếng lá thu rơi tiếng lòng người cô độc miên man giai điệu buồn. Có chú nai vàng ngơ ngác không hiểu vì sao bước chân vang lên xào xạc khi giẫm lên thảm lá vàng khô, đẹp lãng mạn. Và người cô phụ mòn mỏi chờ chồng đi chinh chiến không hẹn ngày trở lại, thổn thức. Một bài thơ diễm tuyệt, những chiếc lá sống động tạo nên hình ảnh âm thanh rất riêng, rất đặc sắc về mùa thu.

    

Nhưng đó chỉ là những chiếc lá vàng khô rơi rụng không còn sự sống.

   

Vào vườn blog của chị GàCon, một khu vườn trang nhã nhiều cây xanh bóng mát.Trong tản văn ‘’Thu mưa’’ tôi bất chợt gặp một chiếc lá đặc biệt, chiếc lá ấy khác hẳn những lá thu đang rơi, khác hẳn những cảm nhận thông thường. Đó là một chiếc lá vừa lìa cành, không mỏng manh, không tủi phận vắn số, lá ung dung tự tại tạm biệt trời xanh bắt đầu một cuộc du hành. Đó là chiếc lá thu trong bài thơ tứ tuyệt:

                   

              Một chiếc lá lìa cành,

              Thôi tạm biệt trời xanh.

              Em về nương đất mẹ,

               Đủ duyên lại vận hành.

      

     Tôi thẳng thốt khi đọc tứ thơ này, một xúc động sâu lắng những nghĩ suy. Bài thơ cô đọng, phong cách cổ điển nhưng trẻ trung giàu sức sống. Một chiếc lá rơi rụng, khô chết nhưng hồn thơ không bi lụy mà an nhiên. Bài thơ ngắn chỉ bốn câu năm chữ nhưng ý thơ mênh mông. Đặc sắc nhất ngôn ngữ diễn đạt, mỗi từ ngữ được chắc lọc dung dị dễ hiểu, không cường điệu, nhưng sâu sắc gợi cảm.

    Một chiếc lá lìa cành: câu nhập đề trực tiếp thật tự nhiên,chiếc lá lìa cành chứ không rụng không rơi như ngàn lá thu khác, như chiếc lá vẫn còn sự sống.

   Thôi tạm biệt trời xanh: Sao không là vĩnh biệt mà chỉ là tạm biệt !?  ý nghĩa không phải vĩnh viễn rời xa.

Từ "trời xanh" được dùng thật đẹp, vừa hiện thực vừa hàm ý, câu thơ sáng lên, một không gian xanh trong mênh mông với bao điều huyền diệu.

   Em về nương đất mẹ: Câu thơ nhẹ nhàng được nhân cách hóa bằng những từ ngữ rất nghệ thuật với tiếng Em thân thiết, tiếng Mẹ chứa chan yêu thương. Lá không rụng xuống đất mà lá về với mẹ, nơi lá được sinh ra  được dưỡng nuôi. Vâng  đất mẹ  là nơi tất cả những xác thân đều sẽ trở về.

   Ý thơ gợi mở một cái nhìn tích cực về sự diệt vong qua hình ảnh chiếc lá. Thông thường chiếc lá lìa cành là chấm dứt sự sống, xác lá rơi xuống đất chịu sự phân hủy. Nhưng trong bài thơ này hành trình ấy không là sự hủy diệt mà chỉ là một chuyến đi rồi sẽ trở về. Tạm biệt nhé trời xanh, em về thăm đất mẹ để được mẹ yêu thương tiếp thêm sinh lực, rồi em sẽ trở lại. Một chồi xanh mơn lớn lên thành chiếc lá, khỏe khoắn trẻ trung đón nắng ban mai, chào tái ngộ trời xanh. Thật vậy câu kết đã nói lên điều vi diệu ấy: Đủ duyên lại vận hành.

    Tôi không ghi tên tác giả ngay dưới bài thơ để chúng ta cảm nhận hết vẻ đẹp của một bài thơ thuần túy, không bị ám thị bởi hệ ý thức người sáng tác. Nhưng câu kết bài thơ thể hiện rất rõ ngôn ngữ ý niệm Phật pháp. Vâng đây là bài thi kệ của thầy Thích Minh Mẫn, một vị Giáo thọ Làng Mai, nước Pháp, thuộc Tăng đoàn của thiền sư Thích Nhất Hạnh. Bài thơ được thầy Minh Mẫn cảm hứng sáng tác vào mùa thu năm 2006 sáng ngời tinh thần giải thoát của đạo Phật. Hình ảnh chiếc lá rơi được Thầy thể hiện sáng tạo giàu sức sống. Theo Đạo Phật, mọi pháp đều do duyên hợp mà thành. Không có gì sinh ra mà không mất đi,  chỉ biểu hiện ở dạng này hay dạng khác, vạn sự do tùy duyên mà thành. Sự sống không mất đi, sự sống luôn tiếp diễn khi ở dạng này khi ờ dạng khác(**) tạo thành vòng tuần hoàn Sinh - Diệt bất tận.  Đời chỉ là cõi tạm, xác thân là giả lập hư ảo. Đối với người thấm nhuần giáo lý đạo Phật cái chết thật nhẹ nhàng, họ an nhiên đón nhận.

  Thầy Thích Minh Mẫn mượn hình ảnh chiếc lá lìa cành để chuyển tải thông điệp của đạo Phật về lẽ Tồn - Vong Sinh - Diệt bằng ngôn ngữ thơ giàu cảm xúc và thật thuyết phục. Đọc thơ ta thêm yêu quí cuộc đời, hiểu được qui luật muôn đời, mạch nguồn sự sống.

    Xin nói thêm, bài thơ”Tiếng thu” của nhà thơ Lưu Trọng Lưu được đưa vào đầu bài viết chủ ý để thấy được sự tương phản thẩm mỹ về hình ảnh chiếc lá, hoàn toàn tôi không có ý so sánh sự hay dở hay cao thấp giữa hai bài thơ. Mỗi bài thơ đều có dời sống riêng giá trị thưởng ngoạn cũng khác nhau. “Tiếng thu” cảm xúc hướng về dời sống nhân thế. Thơ thầy Minh Mẫn cảm xúc hướng đến đời sống tâm linh. Mỗi tác phẩm có giá trị nghệ thuật dù nhân thế hay tâm linh đều quí cho con người./.

                                                                      

 Chú thích: 

(*)            * Tiếng thu

      Em không nghe mùa thu

      Dưới trăng mờ thổn thức ?

      Em không nghe rạo rực

      Hình ảnh kẻ chinh phu

      Trong lòng người cô phụ

      Em không nghe rừng thu

      Lá thu kêu xào xạc,

      Con nai vàng ngơ ngác

      Đạp trên lá vàng khô./.

               Lưu Trọng Lư

     

(**) Những thông tin về bài thơ và kiến giải về đạo Phật được chị GàCon giúp.

                   Phương Danh 

,

Đôi mắt

Đôi mắt (*)

 

Bởi vì mắt ngó trời xanh,

Cho nên mắt cũng long lanh màu trời.

Bởi vì mắt ngó biển khơi,

Cho nên mắt cũng xa vời đại dương.
                         Trụ Vũ

      

   Tôi biết những câu thơ trên đã hơn 30 năm khi đọc “Nẻo về của Ý”của thiền sư Nhất Hạnh. Lúc ấy tôi bị cuốn theo tư tưởng cao cả của thiền sư về vô minh, về một nền Đạo pháp nhập thế dấn thân phụng sự. Tôi say đắm những áng văn tuyệt mỹ lung linh ánh trăng thiền trong “Nẻo về của Ý”, nên bốn câu thơ trên chưa gợi cảm xúc nhiều trong tôi, có thể ví như một đóa hoa còn lẩn khuất trong tàn đại thụ.

     Rồi duyên thơ đến, tôi đã nhận ra sắc thắm của đóa hoa trường tồn ấy khi đọc “Những nguồn cảm hứng trong văn học”, tập Tiểu luận – phê bình của Huỳnh Như Phương, tình cờ tôi mua khi thăm Hội sách TP/ HCM lần thứ IV 2010. Tác giả phân tích  tư tưởng nghệ thuật thể hiện trong thơ Trụ Vũ ở bài viết đầu tiên “Theo những bước trầm hương”, trong đó bốn câu thơ xuất hiện ngay đầu trang trong mạch cảm xúc của tác giả. Câu thơ toát lên vẻ lóng lánh như ngọc. Bất chợt tôi nhớ đến hình ảnh thật ấn tượng trên một trang blog, dáng người ngồi cúi mặt trên ghềnh đá cheo leo giữa biển trời mênh mông. Bốn câu thơ  nói về đôi mắt, đôi mắt ngước nhìn trời xanh biển cả phát hiện bao nhiêu điều kỳ diệu, đối nghịch hẳn với hình ảnh cúi mặt cô đơn trong nền xanh lạnh ngắt ấy. Lòng dâng lên cảm xúc vô bờ, tôi ngồi vào bàn vi tính gõ phím giữa khuya và hoàn thành bài viết ngay trong đêm. Một kỷ lục, thường tôi viết một bài phải mất thời gian thật lâu.

     “Những nguồn cảm hứng trong văn học” giúp tôi thấy được vẻ đẹp từ câu thơ lục bát trên, nhưng cảm nhận của tôi có khác với thiền sư Nhất Hạnh một nhà hiền triết và Huỳnh Như Phương một nhà phê bình văn học. Thầy Nhất Hạnh phát hiện trong thơ bàng bạc triết lý đạo Thiền, cái nhìn thấu thị về mối tương giao giữa con người và vũ trụ. Huỳnh Như Phương một học giả, soi sáng thơ với phương pháp luận mỹ học. Riêng tôi cảm nhận bốn câu thơ từ cảm xúc của một con người bình thường với những buồn vui nhân thế, hạnh phúc và đau khổ, từng khát vọng rồi tuyệt vọng, đôi lúc cô đơn cùng cực. Tôi đón nhận bằng trực giác chủ quan, nghĩ sao viết vậy. 

                               

                Bởi vì mắt ngó trời xanh 

Cho nên mắt cũng long lanh màu trời.

                    Bởi vì mắt ngó biển khơi,

Cho nên mắt cũng xa vời đại dương.

    

Bốn câu thơ thể hiện sắc thái cảm xúc giao hòa đồng cảm giữa con người và vũ trụ: nhìn trời xanh mắt long lanh màu trời, nhìn biển khơi mắt xa vời đại dương. Tứ thơ dàn trải mênh mông, du dương giai điệu an hòa đằm thắm.

Có lẽ nhà thơ Trụ Vũ là người chiêm nghiệm nhiều về con người, về đôi mắt, về mối tương giao thẩm mỹ giữa con người với tạo vật, giữa nội tâm và ngoại cảnh. Là người thấu hiểu đôi mắt cửa sổ tâm hồn, qua đôi mắt con người phát hiện thế giới xung quanh, nhìn vào vũ trụ bao la nhận ra biết bao điều kỳ diệu. Ông chắc cũng ít nhất một lần xúc động ngẩn ngơ trước vẻ đẹp của đôi mắt, mới ghi lại được bốn câu thơ tuyệt diệu như thế, bình dị nhưng thật khái quát, cảm xúc.

   Tôi như nghe tiếng thơ ngân nhẹ nhàng dịu êm và gợi một khung cảnh nên thơ. Hình ảnh một người con gái đang đứng trên ghềnh đá cao giũa trời đất bao la, xa xa là biển cả. Em ngước nhìn trời trong xanh không một gợn mây như muốn thu vào tầm mắt những kỳ diệu của vũ trụ, mắt tròn xoe, long lanh .

Bởi vì mắt ngó trời xanh,

Cho nên mắt cũng long lanh màu trời.

        

Đôi lúc em phóng tầm mắt nhìn ra biển khơi. Biển thì muôn trùng với những đợt sóng nhấp nhô. Biển đang thì thầm và em đang lắng nghe, lòng em rộn lên bao khát vọng .

Bởi vì mắt ngó biển khơi,

Cho nên mắt cũng xa vời đại dương.

       Điều lạ kỳ là tôi không thấy em nhỏ nhoi giữa trời biển mênh mông ấy. Nơi em toát lên một vẻ đẹp khôn tả. Ghềnh đá nâng em nổi bậc giũa trời xanh.Trời xanh - biển cả - và em, tạo nên một bức tranh sống động, hài hòa, kỳ vĩ.

     Và tôi nghe tiếng em hát.Tiếng hát xuất thần, thật cô đơn, đôi lúc đau đớn, nhưng trong tiếng hát ấy vẫn vang lên giai điệu yêu đời thiết tha. Em hát như giải bày với trời xanh và biển cả. Đáp lại là tiếng gió vi vu và sóng rì rào như vỗ về an ủi. Cuối cùng tôi như nghe một bản hợp xướng hùng tráng, em cất cao tiếng hát với niềm tin hy vọng.

     Phải em thể hiện khát vọng của con người luôn vươn lên, luôn nhìn xa bay cao với sự thấu cảm. Dù con người phải đối diện với những trầm luân, phong ba bão táp, nhưng con người vẫn dũng cảm và mạnh mẽ.

Bởi vì mắt ngó trời xanh,

Cho nên mắt cũng long lanh màu trời.

Bởi vì mắt ngó biển khơi, 

Cho nên mắt cũng xa vời đại dương.
                    Phương Danh

(*): “Đôi mắt” là tiêu đề bài viết. Bốn câu thơ trên trích từ bài thơ “ Ngón tay hoa” của Trụ Vũ ( nguồn: “ Những nguồn cảm hứng trong văn học”. Huỳnh Như Phương). Nhưng thật tiếc tôi đã nhiều lần tìm bài thơ ấy trên internet nhưng không thấy. Quí bạn nào có bài thơ “ Ngón tay hoa” hay biết xuất xứ bốn câu thơ trên cho tôi xin. Cảm ơn.