Ngôi chùa Hội Khánh tọa lạc dưới chân đồi, cách trung
tâm thị xã Thủ Dầu Một 500m về hướng Đông, số 35 đường Bác sĩ Yersin, phường Phú
Cường, Thị xã Thủ Dầu Một, là một công trình kiến trúc tôn giáo, nhệ thuật lớn
nhất tỉnh, được công nhận di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia ngày
07/01/1993.
|
Chùa xây dựng từ thế kỷ XVIII (1741), 1861 chùa đã bị
giặc Pháp thiêu hủy. Đến năm 1868, chùa được xây dựng lại ở vị trí hiện nay với
diện tích xây dựng 1.211m2. Năm 2007 chùa xây dựng thêm
ngôi tháp 7 tầng cao 27 mét và tái tạo lại Phật tích “Tứ động tâm”, gồm có: Vườn
Lâm Tì Ni (nơi Phật ra đời), Bồ Đề Đại Tràng (nơi Phật hành đạo), Vườn Lộc Uyển
(nơi Phật thuyết đầu tiên), Ta La Song Thọ (đức Phật nhập niết bàn) có ý nghĩa
sâu sắc về đạo pháp.
Năm 2008, Phật đài quy mô lớn, cao 22m được xây dựng
ở khu đất phía trước chùa. Tầng trệt là dãy nhà chiều dài 64m, chiều ngang 23m
dùng làm Trường Phật học, Thư viện … Tầng trên tôn trí đại tượng đức Bổn sư
Thích Ca nhập Niết bàn cao 12m, dài 52m. Đây là một công trình mỹ thuật đáng tự
hào của Phật giáo Bình Dương, được khánh thành trọng thể vào ngày Rằm tháng Hai
năm Canh Dần (30-3-2010) mừng 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.
Công trình kiến trúc tôn giáo, nghệ thuật lâu
đời
Tuy đã được sửa chữa, trùng tu nhiều lần nhưng về cơ
bản đây là ngôi chùa hiếm hoi vẫn còn giữ được phần lớn kiến trúc ban đầu. Nét
nỗi bật của ngôi cổ tự này là giá trị phong phú về mặt lịch sử văn hoá, nghệ
thuật kiến trúc, đặc biệt phần lớn những di tích, cổ vật hàng mấy trăm năm được
bảo tồn lưu giữ cho đến nay. Hội Khánh còn được xem là ngôi chùa tiêu biểu cho
đặc điểm chung của các ngôi chùa cổ Bình Dương
chùa Hội Khánh
Về cấu trúc chùa gồm bốn phần chính: Tiền
điện – chánh điện; giảng đường kiến trúc này có 92 cột gỗ quý; Đông lang và Tây
lang chùa bố trí theo kiểu “sắp đôi” nối liền nhau với kiến trúc “trùng thềm,
trùng lương”. Đây là biến tấu đặc biệt trong kiến trúc theo truyền thống chùa cổ
xứ Nam Kỳ. Chánh điện với kèo cột, vách gỗ và ba bộ cửa bức màn, còn có gần 100
tượng gỗ, các vị La Hán và thập điện Minh Vương dáng vẻ khác nhau được tạo bằng
gỗ mít sơn son thép vàng. Đặc biệt có hai bức phù điêu chạm hình 18 vị La Hán và
các vị bồ tát, tạo nên một công trình điêu khắc tuyệt mỹ, có giá trị nghệ thuật
cao mang đặc trưng của phong cách điêu khắc gỗ Bình Dương xưa. Đây là công trình
mang dấu ấn những bàn tay tài nghệ độc đáo của lớp thợ xứ Thủ (TDM) ở cuối TK
XIX (trong đó phải kể đến các thợ như thợ phèn, đường, Trương Văn Cang, Nguyện
Văn Ba, Nguyễn Văn Xù, Sáu Nhồng, Chính Trí…)
Về phần liễn đối, thơ văn còn lưu giữ
phong phú, giá trị khó có ngôi chùa nào sánh kịp. Nơi chánh điện có những câu
liễn đối tiêu biểu cho đạo vị thiền học được nhiều người nhắc đến:
“Nhược thực nhược hư trúc ảnh tảo giai
trần bất động
thị không thị sắc nguyệt xuyên hải để
thuỷ vô ngân”
(Như thực như hư, bóng trúc quét thềm, bụi
trần chẳng động.
Là không là sắc, ánh trăng xoáy biển, nước
biển không nhồi)
Ngoài ra, nhiều người cũng nhắc đến câu
đối của cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc còn lưu ở chùa Hội Khánh, với ý nghĩa ngôn
từ hàm súc của thiền học: “Đại đạo quảng khai thố giác khuê đàm để nguyệt.
Thiền môn giáo dưỡng, qui mao thằn thụ đầu phong” (Tạm dịch: mở rộng đạo
lớn như sừng thỏ như mò trăng đáy nước. Nuôi dưỡng mái chùa như lông rùa như cột
gió đầu cây).
Về phần nghệ thuật trang trí nội thất,
tranh tượng tự khí thờ phượng được điêu khắc, chạm trổ rất công phu, sắc sảo…
đặc biệt phải kể đến bộ bao lam “thập bát La Hán” (tạo tác 1921), bức phù điêu
“tứ thời” ốp vào hai cột trước chánh điện; các bàn thờ chạm trổ tinh vi hoàn
thành vào năm Ất Sửu (1925). Nhà chùa còn giữ được bộ mộc bản in kinh cách đây
trên 120 năm
Đại hồng chung của chùa được đúc vào năm
Quí Mùi (1883) do Bổn đạo Dương Văn Lúa hiến cúng. Điều đó cho thấy đạo phật đã
phát triển khá sớm và khá vững mạnh tại địa phương này.
Phật đài mới xây
và Tượng đức Phật Thích Ca nhập Niết bàn lớn nhất Việt
Nam
Sự gắn bó giữa đao Pháp và dân
tộc
Từ khi thành lập đến nay chùa đã trải qua 10 vị trụ trì
(9 vị đã viên tịch) trong đó không ít vị cao tăng, đạo đức tài năng nổi danh cả
Nam Bộ.
Trong những năm 1923 -1926, chùa Hội Khánh Thủ Dầu Một
còn là nơi ẩn náu qui tụ các nhân sĩ: nhà nho, nhà sư yêu nước cùng lập ra “Hội
danh dự” với sự tham gia của chính hoà thượng Từ Văn, Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc
(Thân phụ của bác Hồ), cụ Tú Cúc… mục đích của Hội là cổ vũ cho lối sống đề cao
đạo đức, coi trọng danh dự và lòng yêu quý đồng bào đất nước. Dù Hội chỉ hoạt
động trong một thời gian ngắn nhưng đã gây dược ảnh hưởng đáng kể.
Sau cách mạng Tháng Tám năm 1945, chùa Hội Khánh là
trụ sở Hội Phật giáo cứu quốc tỉnh Thủ Dầu Một, đã góp nhiều công sức tâm huyết
kể cả xương máu của các nhà tu, Phật tử nhà chùa. Trong cuộc kháng chiến chống
ngoại xâm của nhân dân địa phương từ 1953, chùa là trụ sở Phật giáo yêu nước
tỉnh Bình Dương và đến 1983 chùa Hội Khánh là trụ sở của tỉnh Hội Phật giáo Bình
Dương. Năm 1995, nơi đây Tỉnh hội xây dựng Trường cơ bản Phật học tỉnh Sông Bé
(Bình Dương). Hiện thượng tọa Thích Huệ Thông trụ trì chùa Hội Khánh (từ 1988)
và là phó ban thường trực tỉnh Hội Pháp giáo Bình
Dương./.
|
|
